กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ เป็นหน่วยงานระดับกรมในสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ มีหน้าที่หลักในการพัฒนาสังคม จัดสวัสดิการ และคุ้มครองสิทธิให้แก่กลุ่มเปราะบาง เช่น คนไร้ที่พึ่ง ผู้ขอทาน และราษฎรบนพื้นที่สูง โดยมีประวัติยาวนานตั้งแต่สมัยที่ใช้ชื่อว่า กรมประชาสงเคราะห์ ซึ่งสถาปนาขึ้นเมื่อวันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2483 โดยมี จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นดำรงตำแหน่งอธิบดีคนแรก ต่อมาภารกิจได้ขยายครอบคลุมถึงการคุ้มครองเด็ก การป้องกันการค้าประเวณี และการฟื้นฟูคนพิการ จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2545 ได้มีการตราพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวงฯ ส่งผลให้แยกออกจากกระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม พร้อมกับเปลี่ยนชื่อเป็นกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ และย้ายมาสังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ที่จัดตั้งขึ้นใหม่ โดยตลอดประวัติศาสตร์ กรมฯ ได้ย้ายสังกัดมาแล้วถึง 5 ครั้ง เริ่มจากสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย จนมาสู่สังกัดปัจจุบัน ปัจจุบันหน่วยงานนี้มีเครือข่ายการให้บริการครอบคลุมทั่วประเทศ อาทิ สถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง 11 แห่ง ศูนย์คุ้มครองและเสริมสร้างคุณภาพชีวิตจังหวัด 51 จังหวัด และนิคมสร้างตนเองอีก 43 แห่ง เพื่อดูแลคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างทั่วถึง