Nederlandse Spoorwegen (NS) is een semi-overheidsbedrijf dat in 1938 werd opgericht, nadat de Nederlandse staat alle particuliere aandelen opkocht en de enige aandeelhouder werd. Tot 1994 had NS het monopolie op het hele Nederlandse spoorwegnet, stations en materieel; in 2025 verzorgt het dagelijks zo'n 1,1 miljoen treinreizen en beheert het 401 stations. De wortels liggen in een tarievengemeenschap uit 1911 tussen de HSM, SS, NCS en NBDS, die in 1917 uitmondde in een belangengemeenschap en uiteindelijk in de fusie van HSM en SS. Deze samenwerking was zowel economisch gemotiveerd, door de verzwakking na de Eerste Wereldoorlog, als ideologisch, vanwege het debat over staatsexploitatie, wat leidde tot een twintigjarig compromis. In 1939 vierde NS het 100-jarig bestaan van de Nederlandse spoorwegen met een manifestatie op het Frederiksplein, waar een replica van de eerste locomotief 'De Arend' reed. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef NS bestaan als zelfstandig bedrijf, zij het onder druk van de Duitse bezetter.