น้ำขึ้นลง

น้ำขึ้นลง

น้ำขึ้นลง เป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ระดับน้ำทะเลเปลี่ยนแปลงขึ้นลงเป็นคาบ เกิดจากแรงดึงดูดระหว่างโลกกับดวงจันทร์เป็นหลัก และดวงอาทิตย์เป็นปัจจัยรอง โดยอิทธิพลของดวงอาทิตย์มีประมาณครึ่งหนึ่งของดวงจันทร์ ส่งผลให้มวลน้ำบนพื้นผิวโลกกระจายตัวไม่สม่ำเสมอ โดยน้ำขึ้นจะเกิดขึ้นพร้อมกันสองบริเวณคือด้านที่หันเข้าหาและด้านตรงข้ามกับดวงจันทร์หรือดวงอาทิตย์

เมื่อโลก ดวงจันทร์ และดวงอาทิตย์เรียงตัวกันในแนวเดียวกัน จะเกิด น้ำเกิด (spring tide) ซึ่งเป็นช่วงน้ำขึ้นลงสูงสุด มักตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำและแรม 15 ค่ำ ขณะที่เมื่อดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ทำมุมฉากกันจะเกิด น้ำตาย (neap tide) ซึ่งระดับน้ำขึ้นลงแตกต่างกันน้อยที่สุด ตรงกับวันขึ้น 8 ค่ำและแรม 8 ค่ำ

การเปลี่ยนแปลงระดับน้ำก่อให้เกิดกระแสน้ำขึ้นลง (tidal current) ที่อาจไหลเร็วถึง 7–8 กิโลเมตรต่อชั่วโมง โดยกระแสน้ำที่ไหลเข้าหาฝั่งเรียกว่า น้ำท่วมฝั่ง (flood tide) และกระแสน้ำที่ไหลออกเรียกว่า น้ำหนีฝั่ง (ebb tide) บริเวณชายฝั่งที่ถูกน้ำท่วมถึงเป็นประจำจะพัฒนาเป็น หาดโคลน (tidal flat) ซึ่งอาจกลายเป็น ลุ่มดินเค็ม (salt marsh) ซึ่งเป็นระบบนิเวศสำคัญและเป็นแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิตชายฝั่ง เช่น หอยหลอด