خلاصه جامع مقاله ویکی‌پدیا درباره آسبادها

آسبادهای سیستان ایران، کهن‌ترین آسیاب‌های بادی عمودمحور جهان محسوب می‌شوند و بر اساس اسناد تاریخی، خاستگاه آن‌ها به منطقه‌ی سیستان بازمی‌گردد. این سازه‌های معماری سنتی که با مصالح بومی مانند خشت، گل و چوب ساخته شده‌اند، از دو طبقه تشکیل می‌شوند: طبقه‌ی همکف محل سنگ آسیاب و طبقه‌ی فوقانی محل پره‌های چوبی و نی‌ای است که با حرکت باد، سنگ بزرگ زیرین را به چرخش درمی‌آورد. بادهای ۱۲۰ روزه سیستان -که از اوایل خرداد تا اواخر شهریور می‌وزند- منبع اصلی انرژی این آسیاب‌ها بوده‌اند و ایرانیان از دیرباز برای آرد کردن گندم و تهیه‌ی نان از آن‌ها بهره می‌بردند. به‌گونه‌ای که مسعودی در کتاب مروج‌الذهب سیستان را «دیار باد» خوانده و به کارگیری باد در آسیاب‌ها و آبیاری باغ‌ها را ستوده است. به اعتقاد دانشنامه‌ی بریتانیکا، پس از هجوم مغول‌ها، این فناوری توسط اسیران ایرانی به فراسوی مرزهای شرقی منتقل شد. امروزه با وجود گسترش صنعت و تکنولوژی، این سازه‌ها از رونق افتاده‌اند، اما به‌عنوان میراثی ارزشمند از دانش نیاکان در بهره‌برداری از انرژی پاک باد، از اهمیت مطالعاتی و معماری بالایی برخوردارند و به چند دسته مختلف در خراسان و سیستان تقسیم می‌شوند.