Cezaevi (hapishane), hüküm giymiş kişilerin cezalarını çektiği yer olup, tutukluların bekletildiği tutukevinden ayrılır; cezanın süresi suçun ağırlığına bağlıdır ve ağır suçlarda ömür boyu hapis bile verilebilir. Modern anlamdaki ilk hapishanenin 1595'te Amsterdam'da kurulduğu kabul edilse de, daha önce 1555'te İngiltere'deki Bridewell Şatosu'nda bir çalışma evi inşa edilmiş; ayrıca İstanbul'daki Yedikule zindanı gibi yerlerde siyasi tutuklular kapatılmış, burada 1622'de Osmanlı Padişahı Genç Osman öldürülmüştür. 19. yüzyıla kadar birçok suçun cezası ölümken, bu yüzyıldan itibaren cezaevi yapımı yaygınlaşmış, hücre cezası sistemi getirilmiş ve 1900'lere gelindiğinde tek kişilik hücre yalnızca bir disiplin önlemi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde cezaevleri; ağır suçlular için sıkı güvenlikli, mahkumları topluma hazırlayan atölye ve kütüphaneli açık cezaevleri ile ruh sağlığı sorunu olanlar için özel hastane gibi farklı tiplerde uygulanmakta, temel amaç insanca barındırma ve yeniden topluma kazandırmadır. Ayrıca yaygın olan koşullu salıverme uygulaması sayesinde, iyi davranış gösteren bir hükümlü, örneğin beş yıllık cezasını üç yılda tamamlayarak, belirli şartlara uymak kaydıyla erken serbest bırakılabilir; bu şartları ihlal edenler ise yeniden cezaevine döner.