Gratis openbaar vervoer betekent niet dat het kosteloos is; de rekening wordt uiteindelijk betaald via belastingen, terwijl het milieu, een mindere druk op de wegen en meer mobiliteit voor mensen met een laag inkomen de grootste voordelen zijn. Een historisch moment vond plaats op 29 februari 2020, toen Luxemburg het eerste land ter wereld werd waar al het openbaar vervoer (bus, tram en trein) volledig gratis werd gemaakt. In Vlaanderen was Hasselt met burgemeester Steve Stevaert vanaf juli 1997 het beroemdste voorbeeld, waar het aantal busreizigers verachtvoudigde, maar dit werd in januari 2014 wegens budgettaire redenen afgeschaft. Tegenwoordig gebruiken Belgische gemeenten vaak een derdebetalersysteem via vervoerbedrijf De Lijn, en reizen 65-plussers in heel België gratis met een Omnipas of Carte 65+. In Nederland werden diverse pilots gedraaid, zoals in Dordrecht in 2002 tegen parkeerdruk en in Noord-Brabant in 2006. Een opvallend project was de gratis bus op lijnen 95 en 88 in Zuid-Holland (vanaf januari 2004), dat de drukte op de A44 moest verlichten en zo'n één miljoen euro kostte.