Nghĩa vụ quân sự là hình thức bắt buộc công dân phục vụ trong quân đội một thời gian nhất định, và việc từ chối có thể dẫn đến các hình phạt theo pháp luật. Ngoài hình thức quân sự, nhiều nước cho phép thay thế bằng nghĩa vụ dân sự (như tại Việt Nam còn có nghĩa vụ công an và dân quân tự vệ), và chế độ này đã xuất hiện từ thời cổ đại, đặc biệt phát triển mạnh tại Trung Quốc cổ đại. Lịch sử ghi nhận các trận đánh khổng lồ như trận Trường Bình (450.000 quân Triệu tử trận) hay chính sách của nước Tần huy động toàn bộ nam giới từ 15-60 tuổi nhập ngũ, cho thấy quy mô nghĩa vụ quân sự thời kỳ này rất lớn. Ngày nay, đối tượng chủ yếu là nam giới, gây tranh cãi về bình đẳng giới, khi nhiều nhà hoạt động cho rằng nữ giới cũng nên thực hiện nghĩa vụ tương tự. Để khắc phục tình trạng này, tính đến năm 2023, một số quốc gia như Bolivia, Chad, Israel, Mozambique, Na Uy, Triều Tiên, Myanmar và Thụy Điển đã áp dụng nghĩa vụ quân sự cho cả phụ nữ. Trên thế giới hiện nay, nhiều nước vẫn duy trì chế độ bắt buộc này, trong khi một số nước khác đã quyết định bãi bỏ để chuyển sang quân đội chuyên nghiệp.