Een vakbond is een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers, en de oorsprong ligt in de industriële revolutie, met Karl Marx en Friedrich Engels als grondleggers van de Eerste Internationale. In België ontstond de allereerste vakbond (de typografenvereniging ALCIT) al in 1842, terwijl in Nederland de eerste landelijke vakcentrale (ANWV) in 1871 werd opgericht, gevolgd door het NVV in 1906, dat later in 1977 opging in de huidige FNV. De kernactiviteiten bestaan uit het onderhandelen over collectieve arbeidsvoorwaarden zoals loon en werktijden, en het bieden van juridische bijstand bij ontslag of reorganisatie. Een bekend probleem is het vrijbuitersprobleem, waarbij niet-leden wel profiteren van onderhandelingsresultaten maar niet meebetalen; dit leidde in 1970 tot het zogenaamde vakbondstientje. De ledenaantallen verschillen sterk: in België is maar liefst 54% van de werknemers georganiseerd (een van de hoogste percentages ter wereld), terwijl in Nederland in 2013 ongeveer 1,8 miljoen mensen lid waren.