ศาล

ศาล เป็นองค์กรสาธารณะที่มีบทบาทสำคัญในการวินิจฉัยข้อพิพาทต่าง ๆ ระหว่างประชาชน หน่วยงาน และภาครัฐ ภายใต้กรอบของกฎหมาย โดยทุกคนมีสิทธิ์นำข้อกล่าวหามาใช้ในศาล และผู้ถูกกล่าวหาก็มีสิทธิ์แก้ต่างได้อย่างเท่าเทียมกัน อำนาจของศาลอยู่ที่การพิจารณาคดีโดยตุลาการ ซึ่งจะไม่สร้างกฎหมายขึ้นเอง แต่จะตีความกฎหมายให้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงในแต่ละคดี ตามหลักการแยกใช้อำนาจ

ระบบศาลทั่วโลกแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบหลัก ได้แก่ ระบบศาลเดี่ยว ที่ให้ศาลยุติธรรมมีอำนาจวินิจฉัยทุกข้อพิพาท และ ระบบศาลคู่ ที่แยกศาลสำหรับคดีมหาชนออกจากศาลยุติธรรม นอกจากนี้ ยังมีศาลระหว่างประเทศ เช่น ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ และศาลอาญาระหว่างประเทศ ที่ทำหน้าที่ตัดสินข้อพิพาทระหว่างประเทศ

สำหรับประเทศไทย ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช 2560) ศาลแบ่งออกเป็น 4 ประเภท ได้แก่ ศาลยุติธรรม ศาลปกครอง ศาลทหาร และศาลรัฐธรรมนูญ โดยมีข้อกำหนดสำคัญว่า การตั้งศาลขึ้นใหม่เพื่อพิจารณาคดีใดคดีหนึ่งโดยเฉพาะแทนศาลที่มีอยู่เดิมนั้น จะกระทำมิได้ เพื่อความเป็นธรรมและความเท่าเทียมกันในกระบวนการยุติธรรม