Nạn đói năm Ất Dậu (1944-1945) là một trong những thảm họa nhân đạo lớn nhất lịch sử Việt Nam, cướp đi sinh mạng của khoảng 400.000 đến 2 triệu người dân miền Bắc chỉ trong vòng 8 tháng. Nguyên nhân chính đến từ sự khai thác tàn bạo của thực dân Pháp và phát xít Nhật trong Thế chiến thứ hai, khi họ bắt nông dân nhổ lúa trồng đay, ép bán thóc gạo với giá rẻ mạt và vơ vét lương thực để phục vụ chiến tranh. Đặc biệt, Nhật Bản đã cấm vận chuyển lúa gạo từ miền Nam ra miền Bắc, cùng với việc đường sắt và đường biển bị quân Đồng minh oanh tạc, đã cắt đứt hoàn toàn nguồn cung lương thực từ "vựa lúa" Nam Bộ. Bên cạnh đó, thiên tai (lũ lụt, sâu bệnh) và dịch tả hoành hành, kết hợp với tình trạng địa chủ chiếm hữu ruộng đất khiến nông dân nghèo không đủ khả năng sản xuất nuôi sống bản thân. Đây là hậu quả trực tiếp của chính sách thuộc địa bất công và xung đột giữa các cường quốc trên đất Việt, biến sự thiếu hụt lương thực thành cơn đói khủng khiếp và để lại nỗi đau to lớn cho người dân.