มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม หรือ มรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ (Intangible Cultural Heritage: ICH) คือแนวคิดที่ยูเนสโกให้การสนับสนุน ครอบคลุมการปฏิบัติ ความรู้ ทักษะ และพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่ชุมชนถ่ายทอดระหว่างรุ่น สร้างอัตลักษณ์และความต่อเนื่อง โดยยูเนสโกได้จัดทำอนุสัญญาว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในปี พ.ศ. 2546 (มีผลบังคับใช้ 20 เมษายน 2549) และปัจจุบัน (ธันวาคม 2568) มีรายการขึ้นทะเบียนแล้ว 849 รายการใน 157 ประเทศทั่วโลก

ในประเทศไทย คำว่า ICH มีการนิยามหลากหลาย จนกระทั่งมีการตราพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม พ.ศ. 2559 ใช้คำว่า “มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม” แม้จะมีความแตกต่างจากนิยามของยูเนสโกอยู่บ้าง การสงวนรักษาเริ่มจากญี่ปุ่นซึ่งเป็นประเทศแรกที่ออกกฎหมายคุ้มครองสมบัติวัฒนธรรมในปี พ.ศ. 2493 ครอบคลุมทั้งที่จับต้องได้และไม่ได้ ต่อมาหลายประเทศรวมทั้งไทยมีโครงการคล้ายกัน อนุสัญญาปี 2546 ยังกำหนดให้ประเทศภาคีจัดทำรายชื่อและสามารถระดมทุนระหว่างประเทศเพื่อทำนุบำรุงมรดกที่ขึ้นทะเบียนได้อีกด้วย