Đảng Cộng sản Việt Nam là đảng cầm quyền duy nhất tại Việt Nam, được Hiến pháp 2013 (Điều 4) khẳng định vai trò lãnh đạo tuyệt đối đối với Nhà nước và xã hội. Lấy Chủ nghĩa Marx-Lenin và Tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam, Đảng đại diện cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cả dân tộc. Cơ quan quyền lực cao nhất là Đại hội Đại biểu toàn quốc, nơi bầu ra Ban Chấp hành Trung ương, sau đó bầu Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Tổng Bí thư. Điều lệ Đảng, văn bản pháp lý cơ bản, đã được sửa đổi 12 lần, bắt đầu từ "Điều lệ vắn tắt" gồm 9 điều được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng ngày 3/2/1930. Qua các kỳ Đại hội (như năm 1935, 1951, 1960), Điều lệ liên tục được bổ sung về mục tiêu cách mạng, độ tuổi đảng viên, nguyên tắc tập trung dân chủ và cơ cấu tổ chức, phản ánh sự phát triển và thích ứng của Đảng qua từng thời kỳ lịch sử.