Η Ιερά Εξέταση (λατ. Inquisitio) ήταν ένας θεσμός της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας για την καταστολή των αιρέσεων, με τέσσερις κύριες ιστορικές εκφάνσεις: τη μεσαιωνική, την ισπανική, την πορτογαλική και τη ρωμαϊκή. Η Μεσαιωνική Ιερά Εξέταση ξεκίνησε γύρω στο 1184 ως απάντηση σε κινήματα όπως οι Καθαροί και οι Βαλδένσιοι στη Γαλλία και την Ιταλία, ενώ η Ισπανική Ιερά Εξέταση ιδρύθηκε το 1478 από τον Φερδινάνδο Β' και την Ισαβέλλα της Καστίλης, με έγκριση του Πάπα Σίξτου Δ', στοχεύοντας κυρίως εκχριστιανισμένους Εβραίους, Μουσουλμάνους και αργότερα Προτεστάντες. Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα (από τη δεκαετία του 1970 με το άνοιγμα των αρχείων) αποδεικνύει ότι η διαβόητη εικόνα με τα βασανιστήρια και τις εκτελέσεις είναι σε μεγάλο βαθμό μύθος και προτεσταντική προπαγάνδα. Ο ιστορικός Edward Peters υποστηρίζει ότι η "Ιερά Εξέταση" ως πανίσχυρο φοβερό δικαστήριο είναι φολκλόρ, ενώ στην πραγματικότητα οι διαδικασίες της βασίζονταν στο Ρωμαϊκό και Κανονικό Δίκαιο. Έτσι, ενώ ο θεσμός ήταν υπαρκτός, η ιστορική του πραγματικότητα διαφέρει ριζικά από τη φρικιαστική εικόνα που έχει επικρατήσει στη λαϊκή φαντασία.