โคบอลต์

โคบอลต์

โคบอลต์ (Co) เป็นธาตุโลหะสีเทา แข็งและเปราะ มีเลขอะตอม 27 โดยปกติพบในรูปสารประกอบมากกว่าโลหะอิสระ และมีชื่อเสียงด้านการใช้ทำเม็ดสีน้ำเงิน "โคบอลต์บลู" มาแต่โบราณ ซึ่งชื่อของธาตุนี้มาจากภาษาเยอรมันว่า "โคโบลด์" (ก็อบลิน) เนื่องจากชาวเหมืองเงินในอดีตมองว่าแร่นี้ให้ไอพิษสารหนูและได้โลหะที่มีค่าน้อย จนกระทั่งใน ค.ศ. 1735 จึงมีการแยกเป็นโลหะชนิดใหม่ได้สำเร็จ (ถือเป็นโลหะใหม่ชนิดแรกหลังยุคโบราณ)

ปัจจุบันโคบอลต์ส่วนใหญ่เป็นผลพลอยได้จากการทำเหมืองทองแดงและนิกเกิล โดยเฉพาะแถบ คอปเปอร์เบลต์ ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) ซึ่งกลายเป็นแหล่งผลิตหลักของโลก โดยสัดส่วนการผลิตเพิ่มจากกว่า 50% ในปี ค.ศ. 2016 (รวม 116,000 ตัน) ไปเป็นมากกว่า 80% ในปี ค.ศ. 2024 (รวมกว่า 300,000 ตัน) การใช้งานที่สำคัญในปัจจุบันคือเป็นส่วนประกอบหลักใน แบตเตอรี่ลิเทียมไอออน, โลหะผสมแม่เหล็ก, เม็ดสีน้ำเงินสำหรับแก้วและเซรามิก และใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยากำจัดกำมะถันในอุตสาหกรรมปิโตรเลียม ขณะที่ไอโซโทป โคบอลต์-60 ซึ่งเป็นกัมมันตรังสี ถูกนำมาใช้ในด้านรังสีวิทยาและการแพทย์

ในด้านชีววิทยา โคบอลต์เป็นหัวใจสำคัญของ วิตามินบี12 (โคบาลามิน) ซึ่งจำเป็นต่อสัตว์ทุกชนิด และยังเป็นสารอาหารรองสำหรับแบคทีเรีย สาหร่าย และราอีกด้วย ที่น่าสนใจคือ ชื่อของธาตุนี้ยังสะท้อนความเชื่อโบราณของชาวเยอรมันที่ว่าแร่นี้ถูกสร้างขึ้นโดยภูตเหมืองแร่หรือก็อบลิน (โคโบลด์) ซึ่งถือเป็นเรื่องราวที่เชื่อมโยงระหว่างวิทยาศาสตร์กับตำนานพื้นบ้านได้อย่างลงตัว