Η Μινωική έκρηξη ήταν μια από τις μεγαλύτερες ηφαιστειακές καταστροφές στην ανθρώπινη ιστορία, που συνέβη στη νήσο Στρογγύλη (τη σημερινή Σαντορίνη) κατά την Υστεροκυκλαδική περίοδο, δημιουργώντας την περίφημη καλδέρα και εξαφανίζοντας τον προϊστορικό οικισμό του Ακρωτηρίου. Με δείκτη ηφαιστειακής εκρηκτικότητας (VEI) ίσο με 7 και περίπου 60 κυβικά χιλιόμετρα εκτοξευμένου υλικού, κατατάσσεται ως η δεύτερη μεγαλύτερη έκρηξη στην ιστορία, μετά από εκείνη του Ταμπόρα το 1815 στην Ινδονησία. Η αρχική χρονολόγηση την τοποθετούσε γύρω στο 1500 π.Χ., αλλά σύγχρονες μέθοδοι (ραδιενεργός άνθρακας, δενδροχρονολόγηση, παγοχρονολόγηση) τη μετατόπισαν μεταξύ 1627 και 1600 π.Χ., με πιθανότερο το διάστημα 1613–1614 π.Χ., γεγονός που αμφισβήτησε τη θεωρία του Σπύρου Μαρινάτου ότι η έκρηξη προκάλεσε άμεσα την πτώση του Μινωικού πολιτισμού. Τα ευρήματα στο Ακρωτήρι (όπως η απουσία ανθρώπινων σκελετών) δείχνουν ότι οι κάτοικοι εγκατέλειψαν έγκαιρα τον οικισμό λόγω προειδοποιητικών σεισμών, ενώ η έκρηξη φαίνεται να συνέβη στα τέλη της άνοιξης ή στις αρχές του καλοκαιριού, βάσει κόκκων γύρης που βρέθηκαν στην τέφρα. Η φυσική καταστροφή δημιούργησε πίδακα τέφρας ύψους ~35 χιλιομέτρων, ενώ το επακόλουθο τσουνάμι έφτασε στις βόρειες ακτές της Κρήτης με ύψος 15–30 μέτρα μέσα σε 30–45 λεπτά, καταστρέφοντας πλοία και παράκτιους οικισμούς. Τέλος, η νέα χρονολόγηση υποστηρίζει ότι η έκρηξη, αν και καθοριστικός παράγοντας, δεν ήταν το μοναδικό αίτιο για την παρακμή των Μινωιτών.