Een vergunning of ontheffing is een officiële toestemming van de overheid om een bepaalde activiteit uit te voeren, waarbij de wet vaak bepaalt dat iets zonder die toestemming verboden is. Het verschil zit in de aard: een vergunning is nodig voor een activiteit die normaal gesproken is toegestaan, terwijl een ontheffing een uitzondering vormt op een algemeen verbod; het verlenen ervan betekent overigens niet dat de overheid de activiteit positief waardeert. Verwante begrippen zijn de concessie, die altijd aan een publiek belang is gekoppeld (zoals de vervoerconcessie voor het hoofdrailnet), en de vrijstelling, die een verplichting opheft, bijvoorbeeld bij belastingen. Bij fiscale vrijstellingen onderscheidt men een drempelvrijstelling (geldt alleen onder een bepaald bedrag) en een voetvrijstelling (geldt ongeacht de hoogte), zoals in de Successiewet sinds 2010; een voorbeeld van een ongunstige regeling is de RVU met een drempelvrijstelling. Voorbeelden van vergunningen zijn de omgevingsvergunning, horecavergunning, kapvergunning en verblijfsvergunning, terwijl in België soms de term 'afwijking' wordt gebruikt waar men in Nederland 'ontheffing' zegt.