วัชรยาน

วัชรยาน หรือพุทธตันตระ เป็นนิกายหนึ่งในพุทธศาสนามหายานที่ถือกำเนิดจากอินเดีย เชื่อกันว่าเป็น "ยานเพชร" ที่ช่วยให้บรรลุโพธิธรรมได้เร็วขึ้น โดยเน้นการปฏิบัติแบบตันตระและการถ่ายทอดคำสอนจากอาจารย์สู่ศิษย์โดยตรง

ตามความเชื่อ พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรม 3 วาระ ได้แก่ ที่สารนาถสำหรับเถรวาท และที่กฤตธาราโกติกับไวศาลีสำหรับมหายาน ซึ่งเน้นอุดมคติโพธิจิตคือการปรารถนาจะช่วยสรรพสัตว์ให้พ้นทุกข์

พุทธศาสนาเข้าสู่ทิเบตในศตวรรษที่ 7 สมัยกษัตริย์ซงแจ็นกัมโป และหลังการโต้วาทีกับนิกายเซน ชาวทิเบตจึงหันมานับถือวัชรยาน โดยคุรุปัทมสมภวะได้รับการยกย่องเป็น "พระพุทธเจ้าองค์ที่ 2" และร่วมสร้างวัดสัมเย่ในปี ค.ศ. 787

วัชรยานในทิเบตแบ่งเป็น 4 นิกายใหญ่ ได้แก่ ญิงมาปะ คากิวปะ สาเกียปะ และเกลุกปะ โดยญิงมาปะเป็นนิกายเก่าแก่ที่สุดที่เน้นการปฏิบัติตามคัมภีร์ที่แปลจากสันสกฤต ส่วนนิกายอื่นเรียกว่าซาร์มา (นิกายใหม่) เน้นคำสอนที่แปลหลังศตวรรษที่ 11

ทุกนิกายยึดถือองค์ดาไลลามะเป็นประมุขทางจิตวิญญาณ และแม้จะมีความแตกต่างกันในการปฏิบัติ แต่ล้วนมีเป้าหมายเดียวกันคือการบรรลุพุทธภาวะเพื่อช่วยเหลือสรรพสัตว์ทั้งปวง