Λάμπεια Ηλείας

Η Λάμπεια (παλαιότερα Δίβρη) είναι ένα ιστορικό κεφαλοχώρι της Ηλείας, χτισμένο σε υψόμετρο 827 μέτρων στα Λάμπεια Όρη του Ερυμάνθου, και σήμερα ανήκει στον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας με 358 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2021). Το όνομα άλλαξε από Δίβρη σε Πρινόφυτον το 1928-29 και τελικά σε Λάμπεια το 1929, ενώ η περιοχή συνορεύει με τους νομούς Αχαΐας και Αρκαδίας. Στην αρχαιότητα, ο Παυσανίας αναφέρει ότι το όρος ήταν ιερό του Πανός και πηγή του ποταμού Ερύμανθου, ενώ κατά την Τουρκοκρατία η δύσβατη θέση της προστάτευσε τους κατοίκους, με τη Μονή Ζωοδόχου Πηγής να λειτουργεί κρυφό σχολειό. Μετά την απελευθέρωση του 1821, εξελίχθηκε σε σημαντικό οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο, φιλοξενώντας το πρώτο σχολείο της Ηλείας και αποτελώντας γενέτειρα πολιτικών οικογενειών όπως οι Πετραλιά, Στεφανόπουλος και Παναγούλης. Το μεταναστευτικό κύμα της δεκαετίας του '50 μείωσε δραματικά τον πληθυσμό της, ο οποίος από 2.017 κατοίκους το 1879 έπεσε στους 358 το 2021, με τους σημερινούς κατοίκους να ασχολούνται κυρίως με το εμπόριο και την κτηνοτροφία. Το καλοκαίρι ο πληθυσμός αυξάνεται σημαντικά λόγω επιστροφής μεταναστών, ενώ το «Αρχείο Πετραλιά» τεκμηριώνει την πλούσια ιστορία της περιοχής από τον 19ο αιώνα έως σήμερα.