Koopkracht geeft aan wat een huishouden gemiddeld kan kopen, en wordt bepaald door het netto-inkomen, belastingen en de stijging van prijzen (inflatie). De gouden regel is simpel: stijgt het inkomen sneller dan de inflatie, dan neemt de koopkracht toe – zoals in Nederland rond 2016, toen netto-inkomens vrijwel stabiel bleven en prijzen licht daalden. Om dit te meten stelt het CBS een "mandje" goederen en diensten samen voor de inflatie, terwijl het Centraal Planbureau (CPB) en het Nibud (jaarlijks op Prinsjesdag) de koopkrachtontwikkeling berekenen, vaak uitgesplitst naar doelgroepen zoals gezinnen of minima. Deze cijfers stellen de overheid in staat om gericht beleid te voeren voor specifieke groepen in de samenleving. Tot slot onderscheidt men statische koopkracht (zonder levensveranderingen zoals scheiding of ontslag) van dynamische koopkracht, die juist wel rekening houdt met deze persoonlijke gebeurtenissen – waardoor de gemiddelde cijfers aanzienlijk kunnen afwijken.