สำนักงานประกันสังคม (สปส.) เป็นหน่วยงานราชการไทยสังกัดกระทรวงแรงงาน ก่อตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ. 2533 มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 2 กันยายน พ.ศ. 2533 โดยมีนายอำพล สิงหโกวินท์ เป็นเลขาธิการคนแรก ทำหน้าที่บริหารระบบประกันสังคมและกองทุนเงินทดแทน ให้ความคุ้มครองผู้ประกันตนครอบคลุมหลายกรณี เช่น เจ็บป่วย ทุพพลภาพ คลอดบุตร สงเคราะห์บุตร ชราภาพ และว่างงาน

ก่อนการจัดตั้ง เกิดการเคลื่อนไหวผลักดันจากกลุ่มนักศึกษา นักวิชาการ และแกนนำสหภาพแรงงาน อาทิ นิคม จันทรวิทุร และอนุสรณ์ ธรรมใจ เริ่มตั้งแต่ยุค พล.อ.เปรม ติณสูลานนท์ จนถึงรัฐบาล พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ เพื่อให้มีกฎหมายประกันสังคมอย่างเป็นทางการ และต่อมาได้มีการขยายสิทธิประโยชน์การประกันการว่างงานในปี พ.ศ. 2541–2544

หลังจัดตั้ง สปส. ได้พัฒนาสิทธิประโยชน์อย่างต่อเนื่อง เช่น เพิ่มยาในบัญชีสำหรับผู้ป่วยจิตเวชในปี พ.ศ. 2554 และเปิดให้ผู้ประกันตนเข้ารับการรักษาพยาบาลฉุกเฉินที่โรงพยาบาลอื่นได้ไม่จำกัดจำนวนครั้งตั้งแต่วันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2554

อำนาจหน้าที่หลักของสำนักงานครอบคลุมการรับเรื่องร้องเรียน การจัดการและตรวจสอบกองทุนเงินทดแทนตามเงื่อนไขการบาดเจ็บจากการทำงาน การบริหารเงินสมทบจากผู้ประกันตน นายจ้าง และรัฐบาลให้เกิดผลกำไร รวมถึงการรับแจ้งสถานะผู้ประกันตน การเบิกจ่ายค่าทันตกรรมปีละไม่เกิน 900 บาท และการสำรองจ่ายในกรณีฉุกเฉิน

ปัจจุบัน สปส. ถือเป็นกลไกสำคัญในการคุ้มครองแรงงานไทยและผู้ประกันตนทั่วประเทศ ช่วยสร้างหลักประกันในการดำรงชีวิตแก่ลูกจ้างและครอบครัวอย่างทั่วถึงและเป็นธรรม