Streszczenie to przekształcenie tekstu, które skraca go, zachowując najważniejsze treści i problemy – w przypadku literatury również podstawowy wątek fabuły. W zależności od funkcji wyróżnia się różne formy, np. résumé (streszczenie książki na jej końcu) czy abstrakt (maksymalnie skondensowana forma publikacji naukowej z dużą liczbą słów kluczowych). Co ciekawe, streszczenie bywa też rzadkim środkiem stylistycznym, gdy autor streszcza w swoim dziele inny utwór – jak Adam Mickiewicz w Panu Tadeuszu, który przywołuje Pieśń o żołnierzu tułaczu. Kluczową zaletą streszczania jest wspomaganie pamięci: osoba tworząca streszczenie musi być bardziej skupiona niż czytelnik, a akt pisania uruchamia pamięć sensomotoryczną, co przyspiesza i utrwala zapamiętywanie. Dzięki temu streszczenie jest nie tylko narzędziem porządkowania wiedzy, ale też skuteczną techniką nauki.