Kemerdekaan ialah pemerintahan sendiri oleh penduduk sesebuah negara yang menuntut kedaulatan, berbeza dengan penaklukan (kawalan wilayah oleh kuasa luar) atau hegemoni (kawalan tidak langsung oleh kuasa yang lebih kuat). Ia boleh dicapai melalui penyahjajahan, pemisahan, atau pembahagian, dan tidak boleh dikelirukan dengan pemberontakan yang hanya mengagihkan semula kuasa dalam sesebuah negara, seperti Revolusi Oktober Rusia berbanding Perang Revolusi Amerika Syarikat. Konsep ini turut berkait dengan autonomi dan negeri naungan, manakala tuntutan kemerdekaan lazimnya diisytiharkan secara rasmi, contohnya Pengisytiharan Arbroath oleh Scotland dan Pengisytiharan Kemerdekaan Amerika Syarikat pada 1776. Gerakan kemerdekaan biasanya dicetuskan oleh kekecewaan terhadap pihak berkuasa serta kesusahan ekonomi, dan tarikh kejayaannya disambut sebagai Hari Kemerdekaan. Menariknya, istilah "Merdeka" berasal daripada bahasa Sanskrit Maharddhika yang membawa makna kekayaan, keagungan, dan kekuasaan.