Ceza, suç işleyen kişi veya kuruluşlara uygulanan ve çağdaş hukukta yalnızca devlet tarafından (mahkemeler aracılığıyla) verilen bir yaptırımdır. Cezanın temel amaçları arasında suçluyu ıslah etmek (bireysel önleme) ve toplumu caydırmak (toplumsal önleme) yer alır; ayrıca adaletçi yaklaşıma göre ceza, adaletin bir gereği olarak kendisi bir amaçtır. Tarihsel süreçte ilkel toplumlarda intikam (öç) duygusuyla başlayan bu uygulama, devletin ortaya çıkmasıyla "kısas"a dönüşmüş ve daha sonra kan davalarını önlemek amacıyla cezalandırma yetkisi tamamen devlete devredilmiştir. Ceza türleri arasında suçlunun hayatına yönelik idam cezası (Avrupa'da terk edilmiştir), bedenine yönelik kırbaçlama gibi cezalar ve özgürlüğüne yönelik hapis cezası bulunur. Modern ceza sistemlerinde en çok tercih edilen yöntem, suçlunun özgürlüğünü kısıtlayan hapis cezasıdır; ayrıca sürgün gibi uygulamalar da tarihsel olarak görülmüştür. Çağdaş hukukta cezanın suçla orantılı olması esastır ve bireylerin kendi intikamını alması yasaklanarak bu yetki yalnızca devletin yargı sistemine bırakılmıştır.