Ο Ιωάννης ο Έξαρχος ήταν ένας από τους σημαντικότερους Βούλγαρους λόγιους του Μεσαίωνα, ο οποίος έδρασε στη Λογοτεχνική Σχολή της Πρεσλάβας στα τέλη του 9ου και τις αρχές του 10ου αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας των Βόριδος Α΄ (852–889) και Συμεών Α΄ (893–927). Το πιο γνωστό του έργο είναι το «Εξαήμερον», μια συλλογή που συνδυάζει μεταφράσεις βυζαντινών συγγραφέων, όπως του Μεγάλου Βασιλείου, με πρωτότυπα κείμενα που περιγράφουν με μοναδική λεπτομέρεια το βασιλικό παλάτι, τους βογιάρους και την κοινωνική διαστρωμάτωση της Πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας. Γύρω στο 895, μετέφρασε το έργο «Περί ορθόδοξης Χριστιανοσύνης» του Ιωάννη του Δαμασκηνού, ενώ η άριστη γνώση της ελληνικής γλώσσας υποδηλώνει ότι σπούδασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τον αγιοποίησε, τιμώντας τη μνήμη του στις 13 Αυγούστου (ή στις 13 Φεβρουαρίου σύμφωνα με ορισμένα χειρόγραφα). Παρά τα ελάχιστα βιογραφικά στοιχεία, υπάρχουν θεωρίες που τον ταυτίζουν με τον Τσερνορίζετς Χράμπαρ ή τον Ιωάννη της Ρίλας, ενώ το προσωνύμιό του «Έξαρχος» ίσως υποδηλώνει ότι ήταν αρχιεπίσκοπος Βουλγαρίας. Το έργο του αποτελεί πολύτιμη πρωτογενή πηγή για την ιστορία της Βουλγαρίας, προσφέροντας πληροφορίες από πρώτο χέρι για την κοινωνία και τον πολιτισμό της εποχής του.