Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập vào ngày 15 tháng 2 năm 1961 tại Chiến khu Đ, là lực lượng vũ trang hợp nhất của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam (giai đoạn 1961-1969) và Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam (giai đoạn 1969-1976). Về bản chất quân sự, đây là một bộ phận của Quân đội Nhân dân Việt Nam, chịu sự lãnh đạo xuyên suốt của Đảng Lao động Việt Nam và Trung ương Cục miền Nam, nhưng lại có vị thế pháp lý và hình thức bên ngoài tương đối độc lập để phù hợp với tình hình chính trị đặc thù ở miền Nam. Lực lượng này tập hợp từ nhiều nguồn: bộ đội ở lại, quân tham gia tại chỗ và bộ đội từ miền Bắc tăng cường, được tổ chức thành hệ thống thống nhất toàn miền dưới sự chỉ đạo công khai của Bộ Tư lệnh và Quân ủy Miền. Chính quyền Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa thường gọi họ là "Việt Cộng", gây nhiều lẫn lộn với tên gọi của Mặt trận Dân tộc Giải phóng, dù thực chất là lực quân quân sự của tổ chức chính trị này. Trong suốt kháng chiến chống Mỹ, họ là lực lượng nòng cốt và được hình ảnh hóa qua cụm từ "quân ta" trong bộ phim tài liệu Xuân 1975 của Điện ảnh Quân đội nhân dân, khẳng định vai trò quyết định trong chiến dịch cuối cùng tiến tới toàn thắng.