กระทรวงนครบาล เป็นหน่วยงานราชการไทยในอดีต สถาปนาขึ้นเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2435 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จากการยกฐานะกรมเมืองขึ้นเป็นกระทรวง มีหน้าที่ปกครองดูแลมณฑลกรุงเทพโดยเฉพาะ โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีพระองค์แรก ภายในกระทรวงมีการแบ่งส่วนราชการสำคัญ เช่น กรมบัญชาการ ดูแลงานธุรการกลาง กรมพระนครบาล ดูแลการปกครองท้องที่ และ กรมสุขาภิบาล รับผิดชอบงานโยธาและสาธารณสุขของเมือง ต่อมาในปี พ.ศ. 2458 ได้เริ่มรวมกรมพลตระเวนเข้ากับกรมตำรวจภูธรของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งเป็นก้าวแรกของการรวมหน่วยงาน และในที่สุด พ.ศ. 2465 ได้มีพระบรมราชโองการให้ยุบรวมกระทรวงนครบาลเข้ากับกระทรวงมหาดไทยเป็นหน่วยงานเดียวกัน ถือเป็นการสิ้นสุดบทบาทของกระทรวงที่มีความสำคัญต่อการพัฒนากรุงเทพฯ สมัยใหม่