Ο Ιανουάριος (Γενάρης) είναι ο πρώτος μήνας του Γρηγοριανού ημερολογίου, με 31 ημέρες, και πήρε το όνομά του από τον ρωμαϊκό θεό Ιανό, που συμβόλιζε κάθε αρχή. Αρχικά δεν ήταν πρώτος μήνας για τους Ρωμαίους – αυτός ήταν ο Μάρτιος – αλλά καθιερώθηκε ως πρώτος από τον βασιλιά Νουμά Πομπίλιο, όταν οργάνωσε το ημερολόγιο με βάση τον ήλιο. Στην ελληνική λαογραφία φέρει πολλές ονομασίες, όπως Γενάρης (γιατί γεννούν τα γιδοπρόβατα), Μεσοχείμωνας, Γατόμηνας και Καλαντάρης, ενώ οι αλκυονίδες μέρες του χαρίζουν και το προσωνύμιο «γελαστός». Από τις Καλένδες του Ιανουαρίου προέρχονται τα κάλαντα και το έθιμο του «δώρου των Χριστουγέννων» (ο 13ος μισθός), που στη Βυζαντινή εποχή ήταν πραγματικό δώρο, όπως αναφέρει ο Σπύρος Τραϊανός. Η πρώτη μέρα του μήνα, η Πρωτοχρονιά, γιορτάζεται με έθιμα που έχουν ρίζες στην αρχαία «Χειμερινή τροπή» του Ήλιου, ενώ ο μήνας συνδέεται και με το αρχαίο αττικό ημερολόγιο (Ποσειδεώνας, Γαμηλιώνας).