Η φυλακή (ή σωφρονιστικό κατάστημα) είναι μια εγκατάσταση όπου άτομα κρατούνται παρά τη θέλησή τους, στερούνται βασικών ελευθεριών και βρίσκονται υπό κρατική επίβλεψη ως μορφή ποινής. Στο πλαίσιο του ποινικού συστήματος, οι φυλακές χωρίζονται σε δικαστικές (για όσους περιμένουν δίκη) και σε σωφρονιστικές (για καταδικασθέντες), ενώ οι δεύτερες διακρίνονται περαιτέρω σε αγροτικές και κλειστές. Ωστόσο, η χρήση τους δεν περιορίζεται στην τιμωρία εγκλημάτων: αυταρχικά καθεστώτα συχνά τις χρησιμεύουν ως μέσα πολιτικής καταπνίξης για να τιμωρήσουν πολιτικά εγκλήματα, συχνά χωρίς δίκη, ενώ σε καιρό πολέου οι αιχμάλιτοι πολέου κρατούνται σε στρατιωτικές φυλακές ή στρατόπεδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα, με τον νόμο 1851/1989, ο όρος "φυλακή" αντικαταστήθηκε επισήμως με τον πιο ουδέτερο όρο "κατάστημα κράτησης". Συνολικά, η φυλακή αποτελεί έναν πολυδιάστατο θεσμό που υπηρετεί τόσο τη σωφρονική δικαιοσύνη όσο και σκοπούς πολιτικής και στρατιωτικής επιβολής.