خلاصهٔ نماز جمعه

نماز جمعه یکی از مهم‌ترین عبادات جمعی مسلمانان است که هر جمعه هنگام ظهر به‌جای نماز ظهر و تنها به‌صورت جماعت اقامه می‌شود و دو رکعت است که پیش از آن، امام جمعه دو خطبه ایراد می‌کند. در فقه شیعه، این نماز در دوران غیبت امام معصوم «واجب تخییری» محسوب می‌شود، یعنی مکلّف میان خواندن نماز جمعه یا نماز ظهر مختار است. پیامبر اسلام نخستین نماز جمعه را در وادی «رانوناء» در مسیر هجرت به مدینه اقامه کرد و از آن پس این آیین به برنامهٔ هفتگی مسلمانان تبدیل شد. در دورهٔ صفویه، فقیهانی مانند شیخ علی کرکی با تغییر دیدگاه سنتی، جواز اقامهٔ نماز جمعه را صادر کردند، اما این نماز هرگز با اقبال گستردهٔ شیعیان روبه‌رو نشد. نقطهٔ عطف تاریخ آن، انقلاب اسلامی ایران بود؛ روح‌الله خمینی با احیای نماز جمعه در همهٔ شهرها، از آن به‌عنوان رسانه‌ای فراگیر برای ترویج ولایت فقیه استفاده کرد و سنت تقسیم خطبه‌ها به بخش دینی و سیاسی را بنیان نهاد. امروزه نماز جمعه در ایران جایگاهی نهادینه دارد، در حالی که در عراق توسط سید محمد صادق صدر در دههٔ ۱۹۹۰ احیا شد و همچنان در فقه شیعی جایگاهی حاشیه‌ای دارد.