Vader is een veelzijdig woord dat in de eerste plaats verwijst naar een man of mannelijk dier met nageslacht, vaak liefkozend aangeduid als papa, pap of pa. Daarnaast wordt het gebruikt als aanspreektitel voor geestelijken, zoals de Heilige Vader voor de paus. Verder bestaat er een plaats genaamd Vader in de Amerikaanse staat Washington, een Poolse deathmetalband en een Hongaarse film uit 1966 met dezelfde naam. De meest bekende fictieve verschijning is ongetwijfeld Darth Vader, de iconische schurk uit de Star Wars-films. In Nederland zijn er diverse personen met de achternaam Vader, waaronder atlete Els Vader en wielrenner Milan Vader. Tot slot zijn er verwante begrippen zoals burgervader (burgemeester), God de Vader en de eretitel Vader des vaderlands, evenals de worstelaar Big Van Vader.