Skarb średzki to jedno z najcenniejszych odkryć archeologicznych XX wieku w Europie – kolekcja średniowiecznych monet i klejnotów czeskich monarchów, odnaleziona w latach 1985 i 1988 w Środzie Śląskiej podczas prac budowlanych. Znalezisko w większości rozkradziono, co doprowadziło do policyjnej akcji pod kryptonimem „Korona” i procesów karnych, a odzyskane fragmenty (ok. 8000 monet, gotycka korona ślubna, złote pierścienie) są dziś w muzeach Wrocławia i Środy Śląskiej, warte ok. 250 mln zł. Według oficjalnej wersji skarb ukryto w połowie XIV wieku podczas epidemii dżumy – należał do żydowskiego bankiera Mojżesza, któremu król Czech Karol IV Luksemburski zastawił kosztowności w zamian za pożyczkę na starania o koronę cesarską. Istnieje jednak alternatywna teoria (m.in. Tomasza Boneka), że insygnia, w tym korona Blanki de Valois, zostały wykradzione z pałacu Karola IV w Pradze, a bankier był paserem lub zleceniodawcą kradzieży. W tej wersji bankier zakopał skarb w piwnicy w obawie przed śledztwem i karą, po czym uciekł, prawdopodobnie ginąc lub żyjąc pod zmienionym nazwiskiem – nigdy nie wrócił po kosztowności. Mimo kontrowersji, skarb pozostaje fascynującym świadectwem średniowiecznej historii Śląska i Czech, a jego losy wciąż budzą emocje wśród historyków i regionalistów.