กระทรวงพลังงาน เป็นหน่วยงานราชการของไทยที่ก่อตั้งขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 3 ตุลาคม พ.ศ. 2545 เพื่อสร้างความมั่นคงด้านพลังงานแก่ประเทศ หลังจากการจัดตั้ง "ทบวงพลังงาน" สมัยรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร เนื่องจากเดิมหน่วยงานด้านพลังงานกระจายตัวอยู่หลายกระทรวงจนขาดการประสานงาน ภายหลังรัฐบาลได้มีมติยกระดับทบวงพลังงานขึ้นเป็นกระทรวงตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. 2545 โดยมีสำนักงานแห่งใหม่อยู่ที่ อาคารศูนย์เอเนอร์ยี่คอมเพล็กซ์ ถนนวิภาวดีรังสิต (ร่วมกับ ปตท.) แทนที่บ้านพิบูลธรรมเดิม

จุดเด่นที่น่าสนใจคือ ตราสัญลักษณ์ "โลกุตระ" ซึ่งสื่อถึงพุทธปัญญาและความหลุดพ้น แต่รูปลักษณ์ที่ดูคล้ายเปลวไฟกำลังลุกโชติช่วง สะท้อนถึงพลังงานที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศได้เป็นอย่างดี กระทรวงพลังงานมีหน่วยงานในสังกัด 6 หน่วยงานหลัก เช่น สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน และกรมพัฒนาพลังงานทดแทนฯ ซึ่งบางส่วนยังคงตั้งอยู่ที่ทำการเดิม นอกจากนี้ ยังกำกับดูแลรัฐวิสาหกิจสำคัญอย่าง การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) และ บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) รวมถึงสำนักงานกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง เพื่อให้การบริหารพลังงานของชาติเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ